Radyasyon ve Radyoaktivite Radyasyon.info

Tıbbi alandaki radyasyon uygulamalarında, radyasyonla görüntü elde edebilme ve radyasyonun hücre veya tümörleri yok edebilme yeteneğinden yararlanılmaya çalışılır. Hastalıkların teşhis ve tedavisinde önemli rol oynar.

Radyasyonun bu alanda kullanılan eski çeşidi X ışınlarıdır. Genellikle hastalıkların teşhisi amacıyla kullanılır. X ışınları hastadan geçirilerek hastalıklı bölgenin görüntüsü röntgen filmi olarak elde edilir. Bu yöntem tıpta Radyoloji olarak adlandırılır ve hastalıkların teşhisinde oldukça yaygın olarak kullanılır.Bazı radyolojik tetkikler sonucunda hastaların maruz kaldığı etkin dozlar, tetkik çeşidine ve ülkenin gelişmişlik seviyelerine göre aşağıdaki tabloda özetlenmektedir.

* Seviye 1; Doktor başına 1000′den az hasta düşen ülkeler
** Seviye 2; Doktor başına 1000-3000 arası hasta düşen ülkeler (Ülkemiz de bu gruptadır.)
*** Seviye 3; Doktor başına 3000-10000 arası hasta düşen ülkeler
Seviye 4; Doktor başına 10000′den fazla hasta düşen ülkeler

Radyoaktif maddeler nükleer tıpta vücuda enjekte edilerek vücuttaki organ veya dokuların işlevleriyle ilgili çalışmalar yapmak üzere kullanılır. Bu tür çalışmalarda radyoaktif madde, vücuda enjekte edildiği zaman incelenecek dokuda toplanmasını ve geçici bir süre buraya yerleşmesini sağlayacak bir kimyasal madde ile birleştirilir. Enjekte edilen radyoaktif maddenin vücuttaki dağılımı, radyoaktif maddeden salınan gama ışınlarını algılayarak incelenen dokunun görüntüsünü oluşturabilecek gama kameraları ile izlenir. Maruz kalınan doz, radyoizotopun cinsine ve miktarına göre değişir. Aşağıdaki tabloda bazı tanısal amaçlı nükleer tıp uygulamalarında hastaların maruz kaldığı etkin dozlar, tetkik çeşidine ve ülkelerin tıbbi açıdan gelişmişlik seviyelerine göre özetlenmektedir.

Bunların dışında radyasyonun tıpta kanserli hücrelerin tedavisi için kullanılır (radyoterapi). Bu uygulamada yüksek enerjili X ışınları veya Co-60 ve benzeri gama ışını yayan radyoaktif maddeler kullanılır. Radyolojide alınan radyasyon dozunun binlerce katı radyasyon dozuna (kanserin türüne göre 60.000 mSv ‘e kadar çıkılabilir) ihtiyaç duyulur. Sağlıklı hücrelerin de bu dozun tamamını almasını önlemek için kanserli doku birkaç yönden ışınlanır. Tıbbi uygulamalar sonucu halkın maruz kaldığı yıllık ortalama radyasyon dozunun dünya ortalaması 0.3 mSv’dir ve bu uygulamalar, toplumun en çok radyasyon dozuna maruz kaldığı yapay radyasyon kaynaklarıdır.

Kısa ve uzun fiziksel yarı-ömre sahip radyonüklitlerin kullanılmalarının avantajlarının yanında sakıncaları vardır.

Kısa fiziksel yarı-ömre sahip radyonüklitler: Avantajları; Hastanın maruz kalacağı radyasyon miktarının azdır. Bu sebeple tekrarı mümkündür. Radyoizotop yüksek miktarlarda verilip fazla sayım elde edilerek istatistiksel hata azaltılabilir. Efektif ve biyolojik ömürler uzun olsa bile fiziksel yarı-ömrün kısa olması sebebiyle radyoaktivite vücutta kısa zamanda kaybolur. Sakıncaları; Kısa fiziksel yarı-ömür sebebiyle getirilmesi ve depolaması zordur. Kısa zamanda aktivitesinin azalması sebebiyle ölçüler arasında zaman faktörünü takip etmek zordur. Kullanan yüksek dozda radyasyona maruz kalabilir. Elde edilmesi ve kalite kontrolü zordur.

Uzun fiziksel yarı-ömre sahip radyonüklitler:  Avantajları; Elde edilmeleri ve kalite kontrolleri kolaydır.Uzun müddet depo edilebilirler. Uzun süreli araştırmalar yapılabilir ve ölçümler arasında zaman faktörü büyük rol oynamaz. Sakıncaları; Hastayı daha yüksek dozda radyasyona maruz bırakabilir. Kısa fizikel yarı-ömürlülerle kıyaslandığında ‘bulaşma’ları  (kontaminasyon) çok tehlikelidir. Seri olarak yapılan deneyler sonucunda laboratuvarda ‘background’ radyasyonu gittikçe yükselebilir ve bu deneyin doğruluğunu olumsuz yönde etkileyebilir.